Stekkerbatterij zonder zonnepanelen: loont het?

Soms wel, maar alleen onder voorwaarden. Zonder zonnepanelen heb je geen eigen overschot om op te slaan. De batterij kan dan alleen waarde opleveren door stroom van het net te laden als die goedkoop is en die stroom te gebruiken als de prijs hoog is. Dat vraagt om een dynamisch energiecontract en om sturing die de uurprijzen volgt.

Milieu Centraal noemt dit handelen op de elektriciteitsmarkt: sommige, grotere thuisbatterijen kunnen ook zonder zonnepanelen worden gebruikt, waarbij je met een dynamisch energiecontract stroom inkoopt als de prijs laag is en weer verkoopt als de prijs hoog is. Op deze pagina kijken we naar de variant waarbij je de opgeslagen stroom zelf gebruikt in plaats van hem te verkopen.

De winst per dag heeft een plafond: de bruikbare capaciteit van de batterij maal het prijsverschil dat je weet te benutten, min de verliezen. Een batterij met weinig capaciteit verschuift dus maar weinig stroom per dag. Of dat opweegt tegen de aanschafprijs reken je uit met de uitleg over terugverdientijd, en waar de prijs van zo'n batterij van afhangt lees je bij kosten van een stekkerbatterij.

Let ook op de aansluiting. Milieu Centraal wijst bij stekkerbatterijen op mogelijk brandrisico, omdat stroom op één groep van twee kanten kan komen: vanuit het net en vanuit de batterij. Dat geldt ook als je geen zonnepanelen hebt. Lees daarom eerst de uitleg over de veiligheid van een stekkerbatterij.

Bij een dynamisch energiecontract volgt je stroomprijs de marktprijs. De ACM legt uit dat de tarieven per kWh voor elektriciteit per kwartier of per uur kunnen wijzigen, afhankelijk van je contract. Je betaalt dus geen vaste prijs voor het hele jaar, maar een prijs die per moment verschilt.

De prijzen van de komende dag ken je vooraf: de ACM schrijft dat je de echte tarieven een dag van tevoren weet via een app of de website. De tarieven verder in de toekomst zijn niet te voorspellen. Voor een batterij is dat precies genoeg om te plannen: je ziet morgen welke uren goedkoop zijn en welke duur, en kunt daar het laden en ontladen op afstemmen.

De ACM merkt op dat je bij contracten met variabele en dynamische tarieven geen opzegvergoeding betaalt. Opzeggen kost je dus geen boete. Dat maakt uitproberen minder riskant, maar het haalt het prijsrisico niet weg: omdat de tarieven verder vooruit niet te voorspellen zijn, blijft je verbruik tegen de marktprijs lopen, ook op momenten dat de batterij leeg is.

Het prijsverschil moet groter zijn dan wat je kwijtraakt bij laden en ontladen. Een batterij geeft minder stroom terug dan je erin stopt. Dat verlies heet het rendement van de heen-en-terugreis, in het Engels round-trip efficiency. Een klein verschil tussen goedkope en dure uren lijkt op papier aantrekkelijk, maar verdwijnt vaak in die verliezen.

Belasting speelt ook mee. De Rijksoverheid legt uit dat je over je energieverbruik energiebelasting betaalt, uitgedrukt in een bedrag per kWh, en dat btw geldt over de volledige energierekening. Zo'n bedrag per kWh is op een goedkoop en een duur uur hetzelfde, dus het verandert het prijsverschil niet. Het telt wel mee voor de kWh die je onderweg verliest: die heb je wel betaald, inclusief belasting, en krijg je niet terug.

Het rekenvoorbeeld hieronder maakt dat zichtbaar. De bedragen zijn aannames om de methode te laten zien, geen actuele prijzen en geen prognose voor jouw contract. Vaste maandkosten en de aanschaf van de batterij zitten er niet in.

In woorden: winst per geladen kWh is rendement maal de prijs op het dure uur (met vaste bedragen), min de prijs op het goedkope uur (met vaste bedragen). Vul je eigen contract en de gegevens van de batterij in en je ziet hoeveel verschil je minimaal nodig hebt. Reken bovendien met de bruikbare capaciteit, want die ligt lager dan de opgegeven totale capaciteit.

Omdat er dan niets te verschuiven valt. Is de prijs op elk moment gelijk, dan kost een geladen kWh evenveel als de kWh die je later niet hoeft te kopen. Omdat je minder terugkrijgt dan je erin stopt, is het saldo dan negatief. Zonder zonnepanelen heb je bovendien geen goedkoop overschot dat dit verlies compenseert.

Dat is een redenering, geen meetresultaat: de uitkomst hangt af van je contract. Heeft je tarief overdag en 's nachts een andere prijs, dan kan er wel een verschil zijn. Kijk dus in je contract naar de prijzen per moment, en niet alleen naar het gemiddelde.

Verschuiven kan ook zonder batterij. Consumentenbond noemt dat je met een dynamisch energiecontract energie kunt gebruiken als de prijzen laag zijn, bijvoorbeeld door een wasmachine aan te zetten of je elektrische auto te laden. Dat kost niets extra. Een batterij is dus vooral interessant voor verbruik dat je niet kunt verplaatsen, zoals de avond en de nacht. Heb je wél zonnepanelen, dan ligt de rekensom anders: kijk dan naar opslaan of terugleveren.

Slimme sturing bepaalt wanneer de batterij laadt en ontlaadt. Een energiemanagementsysteem (EMS) of de app van de batterij kijkt daarvoor naar prijzen, je verbruik en de grenzen die je instelt. Zonder sturing die de uurprijzen volgt, kan de batterij een dynamisch contract niet benutten, want dan laadt hij op vaste momenten in plaats van op de goedkoopste.

Omdat de prijzen van morgen vooraf bekend zijn, kan goede sturing een schema maken: laden in de goedkoopste uren, ontladen in de duurste, en de batterij laten staan als het verschil kleiner is dan de verliezen uit het rekenvoorbeeld. Die laatste stap is het belangrijkst. Sturing die elke dag blind laadt en ontlaadt, kan op een dag met weinig verschil geld kosten.

Sturing kan uit meerdere hoeken komen: de app van de fabrikant, een app van je energieleverancier of eigen software, zoals open huisautomatisering als Home Assistant. Of een model zo'n koppeling ondersteunt, staat in de productdocumentatie en hoort bij je keuze. Wat je daarvoor kunt controleren staat in de koopgids voor een stekkerbatterij. Controleer daarna af en toe of het saldo dat de app toont klopt met je factuur.

Niet in alle gevallen, maar een P1-meter maakt de sturing preciezer. De P1-poort zit op je slimme meter en geeft je actuele verbruik door. Zonder P1-meter weet de batterij niet hoeveel stroom je huis op dat moment afneemt, dus kan hij minder gericht bijsturen. Wat een model minimaal nodig heeft, verschilt per product en staat in de handleiding.

Netbeheer Nederland beschrijft dat consumenten via de P1-poort hun energieverbruik gratis realtime kunnen uitlezen, en dat de data uit de poort alleen bij de bewoner terechtkomt. Milieu Centraal gebruikt zo'n P1-meter ook om te meten hoeveel stroom je in de avond en nacht verbruikt, zodat je de batterij op maat kiest.

Zonder P1-meter draait de batterij op een schema of op de prijzen alleen. Het nadeel is dat hij kan ontladen terwijl je huis weinig verbruikt. Die stroom gaat dan terug het net op in plaats van dat je hem zelf gebruikt, en wat je ervoor terugkrijgt hangt af van je contract. Met een P1-meter kan sturing het ontladen afstemmen op wat jij op dat moment afneemt. Of een model dat ook doet, verschilt per product.

Niet vanzelf. Consumentenbond schrijft dat een batterij een noodstroomfunctie moet hebben om je bij een stroomstoring van stroom te voorzien, en dat dit niet standaard bij elke batterij zit. Een stekkerbatterij is bedoeld om naast het net te werken, niet om er los van te staan. Reken dus niet op back-up of off grid, tenzij de documentatie het uitdrukkelijk zegt.

Vraag jezelf eerst af wat je bij een storing wilt laten doorwerken: alleen de router en verlichting, of ook een koelkast? Noemt een model een noodstroomfunctie, lees dan in de handleiding welke apparaten je kunt voeden, met hoeveel vermogen en hoe lang. Vraag ook of daarvoor een aanpassing aan je installatie nodig is. Gaat er iets mis met een aansluiting, dan is dat een veiligheidskwestie en geen instelling in de app.

Reken noodstroom ook niet mee in je terugverdientijd. Het is een ander soort waarde dan besparing op je stroomrekening en het hoort niet bij de rekensom van het prijsverschil. Wil je zien hoe dit past in de keuze tussen een stopcontactmodel en een vast geïnstalleerde batterij, lees dan de vergelijking stekkerbatterij en thuisbatterij.

Een batterij voegt vooral waarde toe als er een prijsverschil te benutten valt: met eigen zonnestroom die je anders goedkoop wegstuurt, of met een dynamisch contract en sturing. Heb je geen van beide, dan valt er meestal weinig te winnen. De tabel zet de situaties naast elkaar, zodat je ziet welke bij jou past.

Wat past het beste bij jouw huishouden? Begin bij je contract en je verbruik in de avond en nacht, en check daarna de aansluiting. Wil je dat snel weten, doe dan de gratis stekkerbatterij check. Ga je toch voor een batterij, kijk dan eerst naar de punten waar je op let bij het kopen.